Türkiye'nin sermaye piyasaları, son dönemde fon soruşturmaları, tutuklamalar ve ciddi usulsüzlük iddialarıyla karşı karşıya.

Borsa İstanbul'un eski Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun tutuklandı. Takasbank'ın eski Genel Müdürü Yunus Arıncı da tutuklanan isimler arasında. Sermaye piyasalarında yaşanan gelişmeler, yalnızca soruşturmalara konu olan kişileri değil, bu kurumların yönetim ve gözetim mekanizmalarını da tartışmaya açtı. Ancak kamuoyunun yeterince üzerinde durmadığı sorular;

1- Bütün bu gelişmeler yaşanırken Borsa İstanbul'un yönetim kurulu ne yapıyordu?

2- Yönetim kurulu üyeleri hangi risklerden haberdardı?

3- Hangi uyarıları aldılar?

4- Hangi tedbirleri kararlaştırdılar?

5- Kamuoyuna neden kapsamlı bir açıklama yapılmıyor?

6- Yönetim Kurulu Başkanlığının sorumluluğu nerede başlar?

Prof. Dr. Erişah Arıcan, 2018 yılından beri Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürütüyor. Aynı zamanda Türkiye Varlık Fonu Yönetim Kurulu Başkan Vekili.

Finans ve bankacılık alanında akademik çalışmaları bulunan Arıcan'ın ismi, son fon soruşturmasında basına yansıyan bazı ifadelerde de geçiyor.

Elbette bir kişinin isminin soruşturmada geçmesi, suç işlediğini göstermez. Bu iddiaların doğruluğuna bağımsız yargı karar verecektir. Fakat burada yalnızca ceza hukuku bakımından sorumluluk tartışılmıyor. Bir yönetim kurulu başkanının hukuki sorumluluğu ile kurumsal ve yönetsel hesap verme yükümlülüğü aynı şey değildir.

Yıllardır yönetiminde bulunduğu bir kurumun genel müdürü hakkında ciddi suçlamalarla soruşturma yürütülürken yönetim kurulu başkanının kamuoyuna açıklama yapması, gözetim mekanizmalarının işleyişini ortaya koyması beklenir.

En önemli soru ise yönetim kurulu başkanı, hangi riskleri ne zaman öğrendi ve bunların önlenmesi için hangi kararların alınmasına öncülük etti?

Bu sorunun cevabı kişisel kanaatlerle değil, yönetim kurulu kararları, risk raporları ve denetim belgeleriyle ortaya konulmalıdır.

Hakkı Susmaz: Risk Komitesinde olmak ne anlama geliyor?

Hakkı Susmaz, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği gibi son derece kapsamlı bir görevi yürütürken Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Üyeliğini de sürdürüyor. Susmaz'ın hukuk ve kamu yönetimi alanında önemli bir mesleki geçmişi bulunuyor. Ancak resmî öz geçmişinde doğrudan sermaye piyasalarının işleyişi ve finansal risk yönetimi alanında uzmanlık gerektiren görevler öne çıkmıyor.

Daha da önemlisi, Susmaz aynı zamanda Borsa İstanbul'un Riskin Erken Saptanması Komitesi üyesi.

İşte bu noktada mesele çok daha ciddi bir kurumsal sorgulamayı gerektiriyor.

Risk komiteleri yalnızca faaliyet raporlarına yazılmak için kurulmaz. Görev alanlarına giren risklerin zamanında belirlenmesi, değerlendirilmesi ve yönetim kuruluna raporlanması için vardır.

Elbette Borsa İstanbul'un risk komitesini, sermaye piyasasındaki bütün fonların doğrudan denetçisi olarak görmek doğru olmaz. Ancak borsa işlemlerinin güvenliği, piyasa işleyişi ve kurumsal riskler açısından komitenin nasıl çalıştığının açıklanması gerekir.

Susmaz'a sorulabilecek sorular ise;

1- Risk komitesi son iki yılda hangi riskleri değerlendirmiştir?

2- Yönetim kuruluna hangi uyarıları iletmiştir?

3- Bu uyarılara ilişkin hangi tedbirler alınmıştır?

Bir insanın çok sayıda önemli görev üstlenmesi, o görevlerin gereklerini eksiksiz yerine getirdiğinin kanıtı değildir.

Burhanettin Duran: Siyaset Bilimi Uzmanlığı ile Sermaye Piyasası Yönetimi

Prof. Dr. Burhanettin Duran'ın uzmanlık alanı siyaset bilimi ve uluslararası ilişkilerdir. Duran, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı gibi yoğun sorumluluk gerektiren bir görevi yürütürken Borsa İstanbul Yönetim Kurulunda da bulunmaktadır.

Burada kimsenin akademik unvanını veya uzmanlığını küçümsemek söz konusu değildir.

Farklı disiplinlerden gelen kişilerin yönetim kurullarına katkısı olabilir. Ancak sermaye piyasaları, teknik bilgi, risk analizi, finansal okuryazarlık ve yoğun kurumsal takip gerektiren özel bir alandır.

Dolayısıyla sorulması gereken soru, Duran'ın akademik yetkinliği değil, Borsa İstanbul Yönetim Kurulunda hangi somut sorumlulukları üstlendiği ve bu sorumluluklara ne kadar zaman ayırabildiğidir.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ile Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Üyeliğinin birlikte yürütülmesi, görevlerin etkinliği bakımından incelenmeye değer bir konudur.

Yönetim kurulu üyeliği yalnızca toplantılara katılmak veya alınan kararlara imza atmak değildir. Gerekli bilgiyi istemek, riskleri değerlendirmek, gerektiğinde kararlara itiraz etmek ve kurumun menfaatlerini gözetmek de bu görevin ayrılmaz parçalarıdır.

Sözleşmeli Personel ile ilgili yapılan değişikliklerin analizi!
Sözleşmeli Personel ile ilgili yapılan değişikliklerin analizi!
İçeriği Görüntüle

Makamlar temsil yerine dönüşürse hesap verebilirlik zayıflar

Türkiye'de kamu kurumlarıyla bağlantılı şirketlerin yönetim kurullarında tartışılması gereken temel konulardan biri, üyelerin hangi ölçütlere göre seçildiğidir.

Bu görevlere atanırken mesleki uzmanlık, deneyim ve ayırabilecekleri zaman mı esas alınmaktadır? Yoksa kamu yönetimindeki mevcut makamları mı belirleyici olmaktadır?

Bir kişinin üst düzey bürokrat veya akademisyen olması, her alanda aynı derecede uzman olduğu anlamına gelmez.

Aynı şekilde bir kurumun yönetim kuruluna seçilmiş olmak da o kişinin yönetsel gözetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Yönetim kurulu üyeliği bir unvan değil, sorumluluktur. Yönetim kurulu başkanlığı ise yalnızca temsil yetkisi değil, hesap verme yükümlülüğüdür.

Bu nedenle Borsa İstanbul'da yaşanan gelişmeler sonrasında yalnızca icracı yöneticilerin değil, yönetim kurulunun faaliyetlerinin de incelenmesi gerekir.

Bağımsız bir kurumsal yönetim incelemesi yapılmalı; risk komitesinin raporları, yönetim kurulunun uyarılara verdiği cevaplar, üyelerin toplantılara katılımı ve aldıkları kararlar değerlendirilmelidir.

Kişisel veriler, soruşturma gizliliği ve piyasa hassasiyetleri korunarak kamuoyuna açıklanabilecek sonuçlar yayımlanmalıdır.

Borsa İstanbul sıradan bir kurum değildir

Bir kurum başarılı olduğunda başarı yönetim kuruluna da atfediliyorsa, kurum ciddi sorunlarla karşılaştığında yönetim kurulunun sorumluluğunu sorgulamak da aynı derecede doğaldır. Hiçbir yönetim kurulu üyesi, yalnızca makamı veya unvanı nedeniyle eleştiriden muaf tutulamaz.

Burada peşinen suçlu ilan edilmesi gereken kişilerden değil, açıklığa kavuşturulması gereken yönetsel sorumluluklardan söz ediyoruz.

Borsa İstanbul gibi ülke ekonomisi açısından stratejik öneme sahip bir kurumun yönetiminde görev alanlar, görevlerini hangi bilgi, tecrübe ve faaliyetlerle yerine getirdiklerini ortaya koyabilmelidir. Çünkü sermaye piyasalarının en önemli varlığı yalnızca para değil, güvendir.

Bu güven de makamların büyüklüğüyle değil, kararların doğruluğu, denetimin etkinliği ve hesap verebilirliğin gücüyle sağlanır.

Sonuçta cevaplanması gereken soru son derece basittir: Borsa İstanbul'da yönetim kurulu üyeliği, gerçekten yönetmek ve denetlemek için mi vardır, yoksa sorumluluğu sorgulanmayan bir temsil ve yüksek ilave ücret alma makamına mı dönüşmüştür?

Bu soruya açık, belgeli ve ikna edici bir cevap verilmesi hem kurumun hem de yatırımcıların yararınadır.