Uzun süredir tarımdanhaber.com Türkşeker Genel Müdürlüğünde yaşanan gizemli işleri gündeme getiriyor. Ancak Türkşeker sükunetini koruyor ve hiçbir şey olmamış gibi ölü taklidi ile işleri götürmeye devam ediyor.
Türkşeker’i denetleyen Sayıştay denetçileri ise iddiaları ne görüyor ne de duyuyor. Demek ki çıkan haberler dedikodudan ibaret. Sunulan belgeler ise denetçilerin dikkatini bile çekmiyor. Demek ki ortada tılsımlı bir durum var ki kimsenin gözü bir şey görmüyor, kulakları da duymuyor.
Konya’nın Karapınar ilçesinde şeker pancarı üretimine ilişkin kamuoyuna yansıyan ciddi iddialar üzerine yapılan CİMER başvurusuna Türkşeker Genel Müdürlüğü tarafından verilen yanıt, talep edilen somut bilgi ve belgelere doğrudan cevap içermemesi nedeniyle yeni bir tartışmaya neden oldu.
CİMER üzerinden iletilen başvuruda; UHM Tarım adlı şirketin Karapınar’daki pancar ekim alanları, sahip olduğu kota miktarı, pancarın hangi fabrikalara sevk edildiği ve Çorum Şeker Fabrikası’na yapılan taşımaların tonajı gibi ölçülebilir ve denetlenebilir veriler açıkça sorulmuştu. Ancak Türkşeker’in yanıtında bu soruların hiçbirine rakam, belge veya kayıt sunularak cevap verilmedi.
CİMER başvurusuna verilen kaçamak cevaplar dikkat çekiyor
Kamu kaynağını kamu gücü ile tepe tepe kullananlar işin hesap verme kısmında aynı cesareti gösteremiyorlar. Ne soru önergelerine ne de CİMER başvurularına yeterli cevap verilemiyor. Bakan İbrahim Yumaklı ise şimdilik bakmakla yetiniyor. Muhtemelen konu Devlet Denetleme Kurumuna kadar gidecek.
Ortada binlerce çiftçi mağdur oluyor ama insanlar korkudan seslerini çıkaramıyor. Çiftçiyi korumakla görevli ve sorumlu Türkşeker ise hangi saikle olduğunu bilemediğimiz bir şekilde sessizliğini koruyor.
Konya’nın Karapınar ilçesi, Türkşeker Genel Müdürlüğü’nün resmi ekim sahaları arasında yer almasına rağmen son yıllarda pancar üretiminde ciddi bir kontrol ve denetim sorunu yaşandığına dair çok sayıda iddia ve belge kamuoyuna yansımaktadır. Karapınar’da faaliyet gösteren üreticiler, pancar kotası bulamadıkları gerekçesiyle UHM Tarım adlı şirketle, devlet tarafından açıklanan 16 polar 3.100 TL/ton pancar alım fiyatının çok altında, 2.100 – 2.200 TL/ton bedellerle sözleşmeli üretim yapmak zorunda bırakıldıklarını ifade etmektedir. Çiftçilerin beyanlarına ve tarafımızca tespit edilen sözleşmelere göre;
UHM Tarım, pancar ekimi için çiftçiye yalnızca sınırlı sayıda avans ödemesi yapmakta, diğer avans ödemelerini kendi adına almakta, çiftçinin küspe hakkını da yine şirket bünyesinde tutmaktadır.
Öte yandan, UHM Tarım ve yan şirketleri aracılığıyla, Türkşeker’in ekim sahası olan Karapınar’dan, yasak olmasına rağmen Çorum Şeker Fabrikası’na on binlerce ton pancarın taşındığı, bu durumun kantar fişleri ve nakliye faturalarıyla belgelendiği kamuoyuna yansımıştır. Ancak söz konusu pancarın toplam miktarı ve bu taşımaya ilişkin resmi işlem yapılıp yapılmadığı bilinmemektedir.
Bölgede, UHM Tarım’ın resmi olarak yaklaşık 200 bin ton, gayri resmi olarak ise 250 bin ton olmak üzere toplamda 450–500 bin tonluk pancar kotasına hükmettiği yönünde güçlü bir kanaat bulunmaktadır. Ancak bu kotaların hangi kurumdan, hangi yöntemle ve neye dayanarak temin edildiği kamuoyuna açıklanmamıştır.
Ayrıca;
Türkşeker tarafından bölgeye gönderildiği ifade edilen müfettişlerin, şirket yerine çiftçilerden belge talep etmesi ise başka bir garabet. Anlaşılan hiç kimse işlenen suçları kapatmaktan çekinmiyor. Sadece sevk irsaliyesi istenmiş olsa konu ortaya çıkacak ama ne hikmetse kimsenin sevk irsaliyesini istemek aklına gelmiyor. Sevk irsaliyesinde düzenlenme tarihi, fiili sevk tarihi, müşterinin, komisyoncunun veya aracının adı soyadı varsa ticaret unvanı, adresi, malın gideceği yerin adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası, malın nevi ve miktarı bilgileri yer almak zorundadır. Bu kadar basit bir belgenin müfettişlerce istenmemesi anlaşılabilir bir durum değildir.
Konunun TBMM’de milletvekilleri tarafından gündeme getirilmesine rağmen verilen 4 ayrı soru önergesinin cevapsız bırakılması, kamu denetimi açısından ciddi soru işaretleri doğurmuştur.
Bu kapsamda, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca aşağıdaki sorulara cevap istenmiş ama somut sorulara soyut cevaplar verilmiştir.
1. UHM Tarım, 2024/2025 pazarlama döneminde Karapınar’da kayıtlı ve kayıtsız toplam kaç dekar alanda pancar ekimi yaptırmıştır?
2. Söz konusu şirketin resmî olarak kayıtlı pancar kotası var mıdır? Varsa miktarı nedir?
3. Türkşeker tarafından UHM Tarım’a doğrudan veya dolaylı bir kota tahsisi yapılmış mıdır?
4. Kota tahsisi yapılmadıysa, şirket bu kotaları hangi kişi veya kuruluşlardan, hangi yöntemle temin etmiştir?
5. Şirketin hesap hareketleri ve çiftçilerle yaptığı sözleşmeler denetlenmiş midir?
6. Karapınar’dan Çorum Şeker Fabrikası’na UHM Tarım ve yan şirketleri aracılığıyla kaç ton pancar taşınmıştır?
7. Bu taşımaların yasak olmasına rağmen gerçekleştiği iddialarıyla ilgili olarak Çorum Şeker Fabrikası kayıtları incelenmiş midir?
8. İnceleme yapıldıysa sonuçları nelerdir, yapılmadıysa gerekçesi nedir?
Karapınar bölgesi çiftçileri açısından büyük önem taşıyan bu konuların kamuoyu adına açıklığa kavuşturulması, hem tarımsal üretimin sürdürülebilirliği hem de kamu kaynaklarının korunması açısından zaruridir.
CİMER’e verilen cevap birçok soruyu gündeme getirmiştir
Konuyla ilgili olarak CİMER’e yapılan başvuruya aşağıda verilen cevap işin boyutunu göstermektedir. Verilen cevapta sorunun cevabından başka her şey var. Cevapta şu ifadelere yer verilmiştir:
Şeker pancarı üretimi 4634 sayılı Şeker Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan Şeker ve Hammaddeleri yönetmeliği esasları doğrultusunda hazırlanan Şeker Pancarı Üretim Sözleşmesi esaslarına uygun olarak yapılmaktadır. Sözleşmeli üretimde tarafların irade serbestisi esastır.
TÜRKŞEKER’e ait fabrikalarda pancar üretimi; gerçek veya tüzel üreticilerle imzalanan sözleşmeler kapsamında yapılmaktadır. TÜRKŞEKER sözleşmeli üretimde önceki münavebe döneminde sözleşmeli pancar üreten çiftçilere öncelik hakkı vermektedir. TÜRKŞEKER’in sözleşme yaptığı gerçek veya tüzel üreticiler kendi tarlalarında pancar üretebildikleri gibi aralarında anlaşarak tarla kiralamaları veya ortak olmaları yöntemleriyle de pancar üretebilmektedir.
TÜRKŞEKER’e bağlı fabrikaların pancar işleme kapasitelerinden daha fazla pancar üretim potansiyeli olan Karapınar gibi bazı bölgelerde, 2023 yılına kadar Bakanlık izniyle pancar tedarik eden özel şeker şirketleri, 2023 yılından itibaren pancar tedariklerini Bakanlık izni dahilinde TÜRKŞEKER’in koordinasyonunda yapmaya başlamışlardır. Bu kapsamda bölgesel özelliklerden dolayı kendi ekim alanlarından yeterli hammadde temin edemeyen Adapazarı, Alpullu ve Amasya Şeker Fabrikalarının hammadde ihtiyacının karşılanması için Şeker ve Hammaddeleri Yönetmeliğinde belirtilen esaslara uygun olarak TÜRKŞEKER tarafından sözleşmeli pancar üretimi yapılmakta ve söz konusu özel fabrikalara verilmektedir.
Bu uygulama ile TÜRKŞEKER ekim alanlarında hem özel şeker şirketleri hem de TÜRKŞEKER için pancar üreten çiftçilere verilen ayni ve nakdi avanslar ile pancar bedel ödemelerinde ve diğer tüm uygulamalarda yeknesaklık sağlanmış, münavebe korunmuş ve kayıt dışı pancar üretimi en az seviyeye indirilmiştir. TÜRKŞEKER sahalarında gerek TÜRKŞEKER gerekse TÜRKŞEKER tarafından pancar tedariki yapılan Adapazarı, Alpullu ve Amasya Şeker Fabrikaları için hiçbir gerçek veya tüzel üretici ile 200.000 tonluk sözleşme yapılmamış ve hiçbir üretici veya üretici temsilcisinden bu miktarda pancar alınmamıştır.
Karapınar ilçesiyle ilgili olarak ortaya atılan iddialar asılsız olup, tarımsal üretimin planlanmasıyla ilgili mevzuat kapsamında yeraltı su kısıtı olan havzalarda, su tüketimi fazla olan ürünlerin münavebe uygulamalarında yeni düzenlemeler yapılmaktadır.
